ชัดลึก ชัดตื้น หน้าชัดหลังเบลอ มันคืออะไร อยากได้ต้องทำยังไง

ช่วงหลังๆ มามีแต่รีวิวกล้องซะเยอะ ไม่ค่อยได้มีเรื่องการถ่ายภาพกันบ้างเลย วันนี้ก็เลยมาขอพูดในส่วนของเทคนิคการถ่ายภาพกันบ้างสักเล็กน้อย  เป็นหนึ่งในเรื่องพื้นฐานการถ่ายภาพขั้นแรกที่หลายคนพูดถึงอันดับแรกๆ และมือใหม่เกือบทุกคน ถามเรื่องนี้ตั้งแต่ซื้อกล้องกันเลยทีเดียว นั่นคือเรื่องของ “ชัดลึก / ชัดตื้น / หน้าชัดหลังเบลอ” คำเหล่านี้ครับ

000018

 

000041

เริ่มแรกเลยศัพท์ทางภาษาอังกฤษแบบเป็นทางการที่ใช้กัน คือ “Depth of Field” (ตัวย่อ คือ D.O.F) ส่วนภาษาไทยนั้น ใช้คำว่า “ระยะชัดลึก” หมายถึง ระยะชัดของภาพในแนวลึก (ลึกเข้าไปในภาพนะครับ ไม่ใช่แนวซ้าย-ขาว) ส่วนคำว่า “ชัดตื้น” เอาจริงๆ ตัวผมเองเพิ่งเคยมาได้ยินในยุคหลังที่คนใช้กล้อง DSLR กันเยอะ ไม่รู้ว่าผมไม่เคยได้ยินเอง หรือว่ามันเพิ่งมีจริงๆ  แต่หนังสือเทคนิคการถ่ายภาพที่ผมอ่านสมัยหัดด้วยกล้องฟิล์มมันไม่มีอ่ะนะ (ประมาณปี 2542) ผมเลยไม่ชินกันคำว่า ชัดตื้น สักเท่าไหร่

ขอขยายความคำว่าระยะชัดลึกเข้าไปอีกหน่อย  ระยะชัดลึก คือ ระยะที่ให้ภาพคมชัด จากจุดที่เราโฟกัส ลึกเข้าไปด้านหลัง และด้านหน้า

dof_circleofconfusionภาพประกอบจาก : http://www.cambridgeincolour.com/tutorials/depth-of-field.htm

 

สมมติว่า มีคนเข้าแถวต่อกัน 10 คน ผมตั้งค่ากล้องแล้วโฟกัสไปที่คนที่ 5 พอถ่ายภาพออกมา ชัดตั้งแต่คนที่ 2 ถึง คนที่ 8 อย่างนี้เรียกได้ว่า มีระยะชัดลึกมาก

หรือเอาใหม่ผมตั้งค่ากล้องใหม่ โฟกัสไปที่คนที่ 5 เช่นเดิม แต่ภาพที่ออกมา ชัดแค่คนที่ 5 คนที่ 6 ถัดไปคนที่ 10 ไม่ชัด และคนที่ 1 ถึงคนที่ 4 ก็ไม่ชัดด้วย อย่างนี้เรียกได้ว่า มีระยะชัดลึกน้อย (หรือ “ชัดตื้น” นั่นเอง)

000017

สำหรับปัจจัยที่มีผลต่อระยะชัดลึก มีอะไรบ้าง ลองมาดูกันครับ

1. ขนาดของรูรับแสง หรือค่า F, f ของเลนส์นั่นเอง  การตั้งค่ารูรับแสงให้มีขนาดกว้าง (ค่า F น้อยๆ) จะส่งผลให้ภาพมีค่าระยะชัดลึกน้อย (หรือชัดตื้น) กลับกัน ถ้าตั้งค่ารูรับแสงให้แคบ (ค่า F มากๆ) ก็จะทำให้ภาพมีระยะชัดลึกมาก ดังนั้นเวลาถ่ายภาพคนแล้วให้ฉากหลังเบลอ หรือถ่ายภาพที่เรียกว่า หน้าชัดหลังเบลอ เราต้องปรับตั้งค่ารูรับแสงให้กว้างๆ เข้าไว้  ส่วนถ้าถ่ายวิวให้เห็นชัดๆ ตั้งแต่หน้าสุด ยันภูเขาไกลลิบๆ ก็ตั้งค่ารูรับแสงเคบๆ ไว้

000007

2. ระยะจากเลนส์ถึงวัตถุที่เราโฟกัส ยิ่งใกล้มาก ยิ่งทำให้ระยะชัดลึกน้อย  ถ้าอยากให้ระยะชัดลึกมากขึ้น ก็ขยับกล้องออกมาไกลๆ วัตถุที่เราโฟกัสหน่อย  ตรงส่วนนี้ต้องไปดูที่เลนส์ด้วยว่า ระยะโฟกัสใกล้สุดที่เลนส์สามารถทำได้เป็นเท่าไหร่

000022

 

3. ระยะจากวัตถุที่เราโฟกัส ถึงฉากหลัง ถ้าอยากให้ฉากหลังเบลอมากๆ เราควรเลือกหามุมที่ทำให้วัตถุ กับฉากหลังทิ้งระยะกันไกลๆ เช่น เรามีนางแบบ ยืนพิงกำแพง ปรับรูรับแสงกว้างให้ตายยังไง ก็แทบจะไม่เบลอกันเลย  ถ้าอยากให้กำแพงเบลอๆ เราก็ต้องให้แบบยืนห่างจากกำแพงออกมา

000006

ส่วนทางยาวโฟกัสของเลนส์ หรือ Focal Length เมื่อก่อนตำราจะบอกว่า ทางยาวโฟกัสของเลนส์ มีผลต่อระยะชัดลึกของภาพ โดยเลนส์มุมแคบ (หรือเลนส์เทเล) จะให้ระยะชัดลึกน้อยกว่า เลนส์มุมกว้าง เช่น เลนส์ 300mm จะให้ภาพชัดตื้นมากกว่า เลนส์ 50mm เป็นต้น แต่ตอนนี้มีหลายๆ ตำรา บอกว่า ทางยาวโฟกัสเลนส์ไม่ได้ส่งผลต่อระยะชัดลึก หรือ Depth of Field แต่ทางยาวโฟกัสจะไปส่งผลต่อ “Circle of Confusion” แทน คำนี้ภาษาไทยเรียกว่าอะไร ไม่ทราบนะครับ แต่มันน่าจะหมายถึง ขนาดความเบลอ โดยเลนส์เทเล หรือเลนส์ที่มีทางยาวโฟกัสมาก จะมีความเบลอมากกว่า หรือฉากหลังดูละลายมากกว่า

วิธีดูระยะชัดลึกของภาพ มี 2 วิธีครับ

1. ปุ่มเช็คชัดลึก
ตามปกติทั่วไป เลนส์จะถูกปรับขนาดรูรับแสงไว้ที่กว้างสุดเสมอ เพื่อให้มีแสงสว่างมากพอที่จะให้เราโฟกัสจากช่องมองภาพได้ชัดเจน (เฉพาะช่วงเวลากดชัตเตอร์เพื่อถ่ายภาพ กล้องจะมีกลไกไปปรับรูรับแสงไปตามที่เราตั้งไว้) ปุ่มเช็คชัดลึก คือ ปุ่มที่ไปปรับรูรับแสงให้เป็นขนาดตามที่เราตั้งค่าไว้ เมื่อรูรับแสงหรี่ลง ก็จะทำให้เราเห็นภาพจริงเหมือนที่เราจะถ่าย แต่ก็มองยากนิดนึงครับ เพราะช่องมองภาพก็จะมืดตามขนาดรูรับแสงที่เราปรับด้วย บางคนมองไม่ออกครับ แรกๆ ผมเองก็เหมือนกัน ดูไม่ออก เห็นแค่ว่ามันมืดลง

ปุ่มเช็คชัดลึก บางรุ่นอยู่ที่เลนส์ บางรุ่นอยู่ที่กล้องนะครับ  แล้วมีเฉพาะกล้อง SLR เท่านั้น กล้องแบบ Rangefinder ทำไม่ได้ เพราะไม่ได้มองภาพผ่านเลนส์

 

2. D.O.F. Scale
D.O.F Scale จะมีหรือไม่มี ไม่ได้แบ่งตามชนิดของกล้อง แต่จะขึ้นกับผู้ผลิตเลยว่า จะทำมันลงไปบนกล้องรุ่นนั้นๆ หรือไม่ สำหรับ D.O.F. Scale โดยทั่วไปจะอยู่บนเลนส์ โดยบอกเป็นขีดตามค่ารูรับแสง จะมีไปทางซ้ายและขวา เหมือนๆ กัน และจะต้องมีเลขบอกระยะโฟกัสบนเลนส์อยู่คู่กันด้วย ระยะชัดลึก คือ ช่วงที่เลขบอกระยะโฟกัส ครอบคลุมจากซ้ายไปขวา ตามค่ารูรับแสงที่เราตั้งไว้

ตัวอย่างเช่น สมมติว่าจุดโฟกัสห่าง 3 เมตร เลขบอกระยะโฟกัส 3 เมตร จะไปตรงกับขีดกลาง ถ้าเราปรับค่า F ไว้ที่ F8 ระยะชัดลึกของภาพ จะครอบคลุมตั้งแต่ขีดเลข 8 จากซ้ายไปขวา คือ ประมาณ 2.5 เมตร ไปจนถึงเกือบๆ 5 เมตร จะเป็นช่วงที่มีภาพชัด

สังเกตว่า ยิ่งเลข F น้อยลง ช่วงก็แคบลง คือ รูรับแสงกว้าง ระยะชัดลึกก็จะน้อยนั้นเอง

DOF

 

ดังนั้นสรุปคร่าวๆ ได้ว่า

อยากได้หน้าชัดหลังเบลอ ฉากหลังละลายเละเทะ ตั้งค่ารูรับแสงกว้างๆ  จ่อเลนส์ไปใกล้ๆ แบบให้มากเท่าที่ทำได้ ทิ้งให้แบบอยู่ห่างฉากหลังเยอะๆๆๆ

แต่ถ้าอยากได้ภาพวิว คมชัดตั้งแต่หน้า ยันสุดซอย ก็ตั้งค่ารูรับแสงแคบๆ เข้าไว้

000040

ขอต่ออีกนิดครับ สำหรับหน้าชัดหลังเบลอ นั้นไม่ยากในเรื่องโฟกัส เพราะเราโฟกัสไปตรงสิ่งที่เราต้องการให้ชัดอยู่แล้ว แต่ถ้าเป็นภาพวิวล่ะ เราจะโฟกัสตรงไหน?? ด้านหน้า ด้านหลัง ตรงกลาง?? นั่นสินะ

อย่างแรกนะครับ ที่นิยมใช้กัน คือ โฟกัสไปที่ระยะความลึก 1/3 ของภาพ คือภาพที่เราถ่ายมีความลึกเข้าไปเท่าไหร่ ให้เราโฟกัสที่ความลึก 1/3 ของความลึกทั้งหมด อันนี้ก็ใช้ได้ดีนะครับ แต่ส่วนตัวคิดว่าเหมาะกับเลนส์ออโต้โฟกัสมากกว่า

 

ส่วนอีกวิธีนึง คือ ใช้ Hyperfocal Distance ภาษาไทย คือ อะไร ไม่ทราบเหมือนกันครับ วิธีนี้สำหรับเลนส์แบบแมนนวลโฟกัสส่วนใหญ่ทำได้ไม่ยากครับ เราใช้ D.O.F Scale ช่วยได้ง่ายๆ เลย ไม่ต้องไปโฟกัสอะไรเลย แค่เราหมุนเลนส์ให้ สัญลักษณ์อินฟินิตี้ ไปตรงกับ เลขรูรับแสง บน D.O.F. Scale ตามที่เราตั้งครับ

000001

ตัวอย่างนะครับ ถ้าเราตั้งรูรับแสงเป็น F8  ก็ให้เราหมุนสัญลักษณ์อินฟินิตี้ไปที่เลข 8 (ทางขวานะครับ แต่มีเลนส์บางตัวที่กลับข้างกันเหมือนกัน)  ทีนี้ลองมาดูทางซ้าย  ขีดเลข 8 จะตรงกับ 5 เมตร  นั่นหมายความว่า ภาพของเราจะชัดตั้งแต่ความลึก 5 เมตร ไปจนอินฟินิตี้เลย   ถ้าอยากให้ภาพชัดใกล้กว่า 5 เมตร ก็ต้องปรับรูรับแสงให้แคบลง เช่น F16 แล้วเราก็หมุนอินฟินิตี้ไปที่ ขีด 16 จะได้ว่า ภาพของเราจะชัดตั้งแต่ความลึก 2.5 เมตรไปจนอินฟินิตี้  ง่ายดีมั้ยครับ ลองไปใช้กันดู  ตัวเลขอาจจะแตกต่างกันไปตามแต่การออกแบบเลนส์นะครับ

F8F16

จบเพียงเท่านี้ครับ  ว่าจะเขียนสั้นๆ แต่ไหงยาวขนาดนี้ก็ไม่รู้  ความเห็นส่วนตัวของผมนะครับ การทำให้ฉากหลังละลาย ทำหน้าชัดหลังเบลอไปเลยนั้นไม่ยากครับ  แต่การควบคุมให้ฉากหลังเบลอพอๆ ดี ไม่มากเกินไป หรือน้อยเกินไป ภาพบางภาพ เราอาจจะไม่ต้องการละลายฉากหลังให้หายไปเลย แต่ต้องการเบลอพอดีๆ ให้พอเห็นรูปร่าง แต่ก็ไม่ชัดเกินไป อันนี้ผมว่ายากพอควร  การเช็คด้วยปุ่มเช็คชัดลึกก่อนถ่าย บางทีก็จำเป็นเหมือนกัน

ยังสงสัยตรงไหน สามารถสอบถามได้นะครับ  ตอบได้ก็จะตอบครับ ตอบไม่ได้จะพยายามไปหามาตอบครับ ถามไปทางหน้า Page ใน Facebook ก็จะเร็วกว่า https://www.facebook.com/FotoAnalog

ขอบคุณครับ

000014 000029000019

61436 Total Views 32 Views Today
Email this to someoneShare on Google+Share on FacebookTweet about this on Twitter

3 thoughts on “ชัดลึก ชัดตื้น หน้าชัดหลังเบลอ มันคืออะไร อยากได้ต้องทำยังไง

  1. ขอบคุณสำหรับการบอกเล่าความรู้ดีๆ นะคะ 🙂

  2. ดีมากๆค่ะ ขอบคุณที่แชร์ความรู้